Radyoterapide yeni dönem: sağlıklı dokuları koruyan teknikler öne çıkıyor

Yapay zekâ destekli görüntüleme ve solunum takip sistemleri, kanser radyoterapisinde ışınların tümöre daha hassas yönlendirilmesini sağlıyor. Solunum ayarlı teknikler ve stereotaktik yöntemler, özellikle sol meme kanserinde kalp dozunu azaltmaya ve prostat kanserinde cerrahiye alternatif olmaya imkân tanıyor.

Radyoterapide yeni dönem: sağlıklı dokuları koruyan teknikler öne çıkıyor
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Kısaca

  • Yapay zekâ destekli görüntüleme ve solunum takip sistemleri, kanser radyoterapisinde ışınların tümöre daha hassas yönlendirilmesini sağlıyor.
  • Solunum ayarlı teknikler ve stereotaktik yöntemler, özellikle sol meme kanserinde kalp dozunu azaltmaya ve prostat kanserinde cerrahiye alternatif olmaya imkân tanıyor.

Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini izleyen sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken sağlıklı dokuların da korunmasına katkı sağlıyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, bu gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.

Radyoterapi, kanser tedavisinin önemli yöntemlerinden biri olarak teknolojik gelişmelerle her geçen gün daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Özellikle meme ve akciğer gibi solunum hareketlerinden etkilenen bölgelerde solunum ayarlı teknikler; prostat kanserinde ise görüntü eşliğinde radyoterapi ve stereotaktik tedaviler modern yaklaşımlar arasında yer alıyor.

Sağlıklı dokular nasıl korunuyor?

Prof. Dr. Müge Akmansu’ya göre radyoterapinin asıl hedefi, tümöre gereken dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuları olabildiğince esirgemek. Tümörün konumu ve hareketi teknolojiyle daha yakından izlenebiliyor, ışınlar hedef bölgeye milimetrik doğrulukla yönlendirilebiliyor.

Radyoterapi lokal bir tedavi olduğundan yan etkiler ışının uygulandığı bölgeye göre değişiyor. Kemoterapide görülen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşüş gibi etkiler, radyoterapinin uygulandığı bölgeye bağlı olarak her hastada ortaya çıkmıyor. Dışarıdan uygulanan radyoterapi sonrasında vücutta radyasyon kalmadığı için hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odada kalması ya da eşya ve yiyeceklerini ayırması gerekmiyor.

Solunuma göre ayarlanan ışınlama

Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebiliyor; bu da hedeflemeyi zorlaştırıyor. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating) bu sorunu, hastanın solunumunu takip ederek ışınlamayı yalnızca tümörün belirlenen konumda olduğu uygun zaman aralığında yapmakla çözüyor.

Tedavi planlaması sırasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca nasıl hareket ettiği değerlendiriliyor. Tedavi anında özel takip sistemleri solunumu anlık izliyor. Güvenli solunum aralığının dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabiliyor, hasta uygun faza girince tedavi yeniden başlıyor.

Sol meme kanserinde kalp koruması

Solunum ayarlı radyoterapinin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseri. Derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes alıp belirli seviyede tuttuğunda akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşıyor. Bu sırada yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılıyor. Yöntem, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkileri azaltmaya yardımcı oluyor.

Prostat kanserinde iki yöntem

Prostat kanserinde radyoterapi, cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor. Evre, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu değerlendirilerek tedavi planı oluşturuluyor. Erken evrede tek başına kullanılabildiği gibi, hastalığın özelliklerine göre hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte de uygulanabiliyor. Cerrahi sonrasında tekrarlama riski bulunan bazı hastalarda da radyoterapiden yararlanılabiliyor. Modern teknolojiyle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevredeki yapıların korunması amaçlanıyor.

Eksternal radyoterapi, vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gönderilen ışınların prostat bölgesine yönlendirilmesiyle yapılıyor. IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) ile ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılıyor. Uygun hastalarda daha yüksek dozların daha kısa sürede verilmesini sağlayan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabiliyor.

Brakiterapide ise radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli prostat kanserlerinde tercih edilen seçenekler arasında yer alıyor.

Yan etkiler ve yapay zekâ

Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da idrar akışında zayıflama ortaya çıkabiliyor. Bağırsaklarda dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi oluşabiliyor.

Gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı değil. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde giderek daha çok kullanılıyor. Bu sistemler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntüler üzerinde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama, tümörün hedeflenmesi ile sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter