Kısaca
- Kaspersky’nin 7.200 çevrim içi tüketiciyle yaptığı araştırmaya göre Z kuşağının %48’i indirimleri sosyal medya ve içerik üreticileri aracılığıyla keşfediyor.
- Baby Boomer kuşağı ise arama motorlarını (%38) ve markaların web sitelerini (%39) tercih ediyor.
- Dolandırıcılar, yapay zekâ destekli sahte ürün ve kimlik avı yöntemleriyle her iki kanalda da tüketicileri hedef alıyor.
Kaspersky’nin, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu dünya genelindeki 7.200 çevrim içi tüketiciyle yaptığı araştırma, kuşaklar arasında indirim takibi alışkanlıklarının belirgin biçimde farklılaştığını ortaya koydu. Araştırma aynı zamanda dolandırıcıların bu farklılıklara göre yöntemlerini şekillendirdiğine dikkat çekiyor.
Araştırmaya göre Türkiye’de tüm yaş gruplarında tüketiciler indirim ve kampanyalardan haberdar olmak için en çok markaların web siteleri ve mobil uygulamalarına (%39), fiyat karşılaştırma sitelerine (%38) ve çevrim içi pazaryerlerindeki reklamlara (%36) başvuruyor. Arama motorları %32, arkadaş, aile ve iş çevresinden gelen tavsiyeler %31, çevrim içi mağaza bildirimleri %30 oranında tercih ediliyor. Sosyal medya ve içerik üreticilerini %29, e-postaları %28, çevrim içi reklamları %28 oranında tüketiciler kullanıyor. Yapay zekâ destekli öneriler aracılığıyla özel tekliflerden haberdar olduğunu söyleyenlerin oranı ise %20.
Küresel sonuçlara göre Z ve Y kuşakları indirimleri keşfetmek için en çok sosyal medya ve içerik üreticilerinden yararlanıyor. Bu kanalı tercih edenlerin oranı tüm katılımcılarda %41, Z kuşağında %48, Y kuşağında %45. Z kuşağı için diğer öne çıkan kanallar markaların resmi web siteleri ve çevrim içi reklamlar (her ikisi de %41). Z kuşağının %19’u yapay zekâ önerilerinin, %20’si ise markaların mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurduğu iletişimin satın alma kararlarında etkili olduğunu belirtiyor.
Kaspersky, bu alışkanlıkların dolandırıcılar tarafından istismar edildiğini belirtiyor. 2026 yılında yaygınlaşan yöntemlerde siber suçlular TikTok ve Instagram üzerinden gerçekte var olmayan ürünleri satmak için yapay zekâ ve deepfake teknolojilerini kullanıyor. Yapay zekâyla üretilen karakterler, el yapımı olduğu iddia edilen ürünleri ya da mucizevi etki vadeden sağlık ürünlerini tanıtarak tüketicileri doğrudan ödeme yapmaya yönlendiriyor. Sonuçta tüketiciler ya başka platformlarda çok daha düşük fiyata satılan seri üretim bir ürünle karşılaşıyor ya da ödediği parayı tümden kaybediyor.
Yapay zekâyla üretilen ürün görselleri ve açıklamaları da bir diğer risk. Teslim edilen ürünler, satın alma öncesinde sunulan görsel ve açıklamalardan önemli ölçüde farklı olabiliyor. TikTok Shop yapay zekâyla oluşturulan yanıltıcı reklamları denetlediğini belirtse de tüketicilerin tekliflerin güvenilirliğini sorgulaması gerekiyor.
Kaspersky, sosyal ağlarda cazip teklifleri inceleyen tüketicilere şu önlemleri öneriyor: Satıcının profilini inceleyin; yakın zamanda açılmış hesaplar, sık değişen kullanıcı adları ve kapatılmış ya da bot yorumlarla dolu sayfalar şüphe uyandırmalı. Yapay zekâ içeriğine ait işaretlere dikkat edin; sarkan ya da birbirine geçmiş görünen nesneler klasik izlerdendir, ancak yapay zekâ üretimi içeriğin tek başına sahte ürün anlamına gelmediğini de unutmayın. TikTok ve Instagram yapay zekâ içeriklerinin etiketlenmesini zorunlu tutuyor; etiketsiz paylaşılan şüpheli gönderiler ise uyarı işaretidir. Ödemeleri her zaman platformun güvenli ödeme sistemleriyle, örneğin Instagram Checkout, Facebook Pay ya da PayPal gibi güvenilir sağlayıcılarla yapın; doğrudan havale ve EFT bu korumayı sunmaz.
Araştırma, 61 yaş ve üzerindeki Baby Boomer kuşağının daha geleneksel yöntemleri sürdürdüğünü gösteriyor. Bu grubun %38’i indirimlere arama motoru sonuçlarıyla, %39’u doğrudan mağaza web siteleriyle ulaşıyor. Aynı kuşak, indirim ve kampanyalara en az ilgi gösteren grup olarak öne çıkıyor; katılımcıların %11’i özel teklifleri aramakla ilgilenmediğini söylüyor. Kampanya e-postaları Y, X ve Baby Boomer kuşaklarında yaklaşık %30 oranında önemli bir bilgi kaynağı olmayı sürdürürken, Z kuşağında bu oran %26. Tüm kuşaklarda yaklaşık %30 oranında tüketici aile, arkadaş ve iş arkadaşı tavsiyelerine başvuruyor. Televizyon, radyo, basılı yayın ve açık hava reklamları ise sırasıyla %21 ve %17 oranında ilgi görüyor.
Kaspersky, arama motorları ve e-posta gibi güvenilir görünen kanalların da siber suçluların hedefi olmaya devam ettiğini belirtiyor. Güvenli alışveriş için şu alışkanlıklar öneriliyor: Gerçek olamayacak kadar cazip tekliflere karşı dikkatli olun; ziyaretçiyi hemen karar vermeye zorlayan sitelerden ve iade ya da değişim kabul etmeyen satıcılardan uzak durun; URL’lerdeki küçük yazım hatalarını ve sıra dışı karakterleri inceleyin. E-posta ya da mesajlaşma uygulamasındaki bağlantılardan gelen sitelerde ekstra temkinli olun; Kaspersky Premium gibi güçlü bir anti-phishing bileşeni içeren güvenlik çözümleri önerilir. Kaspersky Premium, 2025 yılında bağımsız test laboratuvarı AV-Comparatives’in Sahte Mağaza Tespiti testinde "Onaylı" sertifikasını almıştır. Çevrim içi alışverişler için ayrı bir kart ya da sanal kart kullanın ve tüm banka ve kredi kartı hesaplarında işlem bildirimlerini etkinleştirin. Kart bilgilerini ve kimlik doğrulama verilerini saklamak için Kaspersky Password Manager gibi şifrelenmiş dijital kasalar kullanılabilir.
Kaspersky Tüketici İş Biriminden Sorumlu Başkan Yardımcısı Marina Titova, dijital eğilimlerin tüm yaş gruplarında satın alma alışkanlıklarını yeniden şekillendirdiğini söylüyor. Titova, geleneksel kampanya kanallarının yerini internet tekliflerinin aldığını, sosyal medya ve yapay zekânın da arama motorları ile marka sitelerinin önüne geçmeye başladığını belirtiyor. Genç kuşakların alışverişi bir eğlence deneyimi olarak gördüğünü, ileri yaş gruplarının ise ihtiyaç duyduğu ürünleri bulmak için alışverişe yöneldiğini ifade eden Titova, hiçbir yaş grubunun siber tehditlere karşı tamamen güvende olmadığını vurguluyor. Titova’ya göre bu tehditler gelişmiş yapay zekâ dolandırıcılığında da, kimlik avı amaçlı bir e-postada da karşımıza çıkabiliyor. Kaspersky, tüketicilerin hangi kanalı tercih ederse etsin farklı dolandırıcılık senaryolarına karşı çok katmanlı koruma sağlamayı hedeflediğini açıklıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı