Kısaca
- Rahim ağzı kanseri öncesi hücre değişiklikleri çoğu zaman belirti vermeden ilerliyor, bu nedenle düzenli tarama önemli.
- Türkiye’de 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi yapılıyor; riskli durumlarda takip daha sık olabiliyor.
- HPV testinin pozitif çıkması tek başına kanser tanısı değil, uzman değerlendirmesi ve takip gerektiriyor.
Kadınlarda en sık görülen kanserlerden biri olan rahim ağzı kanseri ile bu hastalığın önemli nedenlerinden HPV enfeksiyonu, çoğu zaman belirti vermeden ilerliyor. Memorial Şişli Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Op. Dr. Gönül Çimen, tarama yöntemleri, HPV testi ve aşılar hakkında bilgi verdi.
İnsan Papilloma Virüsü (HPV) toplumda yaygın görülen bir virüs grubudur. Bazı yüksek riskli HPV türlerinin uzun süre vücutta kalması rahim ağzında hücresel değişikliklere yol açabiliyor; bunların bir kısmı yıllar içinde kansere dönüşebiliyor. Enfeksiyon ve kanser öncesi değişiklikler ağrı ya da siğil olmadan ilerleyebildiğinden, bu belirtilerin yokluğu enfeksiyonun bulunmadığı ya da taramaya gerek olmadığı anlamına gelmiyor.
Tarama ne zaman yapılmalı
Tarama zamanı kişinin yaşına ve sağlık geçmişine göre belirleniyor. Türkiye’de rutin toplum taraması, 30-65 yaş arasındaki kadınlarda beş yılda bir HPV-DNA testiyle yapılıyor. HPV testi pozitif olanlarda, önceki taramasında anormal sonuç çıkanlarda ya da özel risk taşıyanlarda daha yakın takip gerekebiliyor; kontrol sıklığını hekim, sağlık durumu ve test sonuçlarına bakarak belirliyor.
Tarama, rahim ağzından alınan örneklerin incelenmesiyle yapılıyor. HPV testi kanserle ilişkili yüksek riskli türlerin varlığına bakarken, smear testi rahim ağzı hücrelerinde anormal bir değişiklik olup olmadığını değerlendiriyor. Hangi testin yapılacağı ve aralığın ne olacağı yaş, önceki sonuçlar ve kişisel risklere göre belirleniyor.
Pozitif sonuç ne anlama geliyor
HPV testinin pozitif çıkması tek başına kanser tanısı anlamına gelmiyor; ancak sonucun bir uzman tarafından değerlendirilmesi ve önerilen takibin tamamlanması gerekiyor. Yol; saptanan HPV türüne, smear sonucuna, yaşa ve önceki taramalara göre belirleniyor. Bazı kişilerde testin belirli bir süre sonra tekrarlanması öneriliyor; bazı durumlarda ise rahim ağzının büyütülerek incelendiği kolposkopi ve gerektiğinde doku örneği alınması gerekebiliyor. Kanser öncesi değişiklik saptanırsa uygun takip ya da tedavi planlanıyor. Zamanında değerlendirme ve tedavi, kanserin gelişmesini önlemeye yardımcı oluyor. Sonuç normal çıksa da bir sonraki kontrolün önerilen zamanda yaptırılması önemli.
Aşı ve tarama
HPV aşısı, hedeflediği türlere karşı koruma sağlayarak bu türlerle ilişkili kanserlerin önlenmesine katkı veriyor. En yüksek yarar, virüsle karşılaşmadan önce uygulandığında elde ediliyor; aşılama 9 yaşından itibaren başlayabiliyor ve kız ile erkek çocukların erken yaşta aşılanması önemli görülüyor. Yetişkinlerde aşıdan yarar görme olasılığı yaş, önceki aşılar ve sağlık durumuna göre hekim tarafından değerlendiriliyor. Aşı mevcut enfeksiyonu ya da siğili tedavi etmiyor, yeni enfeksiyonlara karşı koruma amacı taşıyor. Önceden HPV saptanmış olması aşının her durumda yararsız olduğu anlamına gelmiyor. Aşı olan kadınların da önerilen rahim ağzı kanseri taramalarını sürdürmesi gerekiyor.
HPV başlıca cinsel temas sırasında ve cinsel yakınlaşmada doğrudan deri teması yoluyla bulaşıyor. Belirti göstermeyen kişiler de virüsü bulaştırabiliyor. Prezervatif bulaşma riskini azaltıyor, ancak genital bölgenin tamamını örtmediği için tam koruma sağlamıyor. HPV hem kadınları hem erkekleri etkileyebiliyor. HPV testi virüsün ne zaman ya da kimden bulaştığını göstermiyor ve virüs yıllar sonra yeniden saptanabiliyor. Bu nedenle pozitif sonuçlar kişiler hakkında hüküm için değil, tıbbi değerlendirme ve takip planlaması için ele alınmalı.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Cinsel ilişki sonrası kanama, adet dönemi dışında ya da menopoz sonrası kanama ve özellikle kötü kokulu, alışılmadık vajinal akıntı gibi şikâyetlerde hekime başvurulması gerekiyor. Bu belirtiler farklı nedenlerle de ortaya çıkabildiğinden muayene ile nedenin belirlenmesi önemli. Yakın zamanda tarama yaptırılmış olsa bile yeni başlayan şikâyetler değerlendirilmeli. Son taramanın tarihini kontrol etmek, tarama zamanı gelenlerin ya da ne zaman kontrol yaptırması gerektiğini bilmeyenlerin kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması faydalı. Yaşa ve sağlık geçmişine uygun bir tarama planı oluşturulması, sonuçların öğrenilmesi ve önerilen takiplerin tamamlanması rahim ağzı kanserinden korunmada önemli bir yer tutuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı